19/10/10

Το μέλλον έρχεται από το υπόγειο


Του Νικόλα Ζώη

Πίσω από επίσημους φορείς και φεστιβαλικά προγράμματα, ένα κομμάτι των πόλεων δημιουργεί, ανταλλάσσει ιδέες, διασκεδάζει και παρεμβαίνει στην πολιτιστική δραστηριότητα. Με τρόπο αταξινόμητο, που δύσκολα στριμώχνεται κάτω από τον θολό όρο «εναλλακτικό». Είναι καλλιτέχνες, σχεδιαστές, ακτιβιστές, ιδιοκτήτες μπαρ που ανοίγουν ανεξάρτητες δισκογραφικές, στέκια διασκέδασης και πολυχώρους. Δεν θέλουν να ξεπατικώσουν τις πρωτεύουσες της Ευρώπης.
Πιστεύουν όμως ότι η Αθήνα, η Πάτρα, η Θεσσαλονίκη, ο Βόλος και τα Ιωάννινα έχουν κάτι νέο να πουν
Ηταν Νοέμβριος του 1952, όταν ο συγγραφέας Τζον Κλέλον Χολμς δημοσίευε στους «Νew Υork Τimes» ένα άρθρο με τίτλο «Αυτή είναι η γενιά μπιτ». Ηταν το μανιφέστο ενός αντικομφορμιστικού ρεύματος, που με πυξίδα μερικά βιβλία ταξίδευε μακριά από τους κανόνες της κοινωνίας. Και ίσως ήταν η πρώτη καταχώριση στον μακρύ κατάλογο των τάσεων που αμφισβήτησαν την κυρίαρχη αστική κουλτούρα. Θα ακολουθούσαν οι φοιτητές και οι χίπις του ΄60, το πανκ και τα πρώτα βήματα του γκέι κινήματος την επόμενη δεκαετία, η αισθητική του χιπ-χοπ λίγο αργότερα. Από τη Νέα Υόρκη και το Σαν Φρανσίσκο μέχρι το Λονδίνο και το Βερολίνο, κάθε είδους αντισυμβατικές κοινωνικές ή πολιτιστικές τάσεις θα επεκτεί νονταν όσο οι αποστάσεις μίκραιναν. Και όταν το 1989 ο κόσμος έμεινε με ένα τείχος λιγότερο, οι δρόμοι τους άρχισαν να συναντιούνται. Στη δεκαετία του 1990 ο όρος «εναλλακτικό» έφτασε στα χείλη όλων σαν μια ομπρέλα που σκέπαζε lifestyle και κοινωνικές πρακτικές που δεν ένιωθαν άνετα με τις συμβάσεις, ενώ μπάντες όπως οι Sonic Υouth, οι Jane΄s Αddiction, οι Νirvana έδιναν τον ρυθμό.

Λίγο νωρίτερα, η Ελλάδα κοίταζε για μια ακόμη φορά τις εξελίξεις από μακριά, και η αμφισβήτηση, αν δεν έβρισκε διέξοδο σε κομματικές νεολαίες, θα γινόταν αντικείμενο συζητήσεων για «κουλτουριάρηδες». Σπανιότερα, ακουγόταν κάποιο πειρατικό ραδιόφωνο ή διαβαζόταν ένα περιοδικό με κόμικς ξένων δημιουργών. Οταν στα τέλη του 1980 κυκλοφόρησε στη Θεσσαλονίκη ο «Εξώστης», το πρώτο free press, ο όρος ήταν ακόμα παντελώς άγνωστος. Οταν την ίδια εποχή στην Αθήνα άνοιγε η αβάντ-γκαρντ Βooze Cooperativa, όλοι κοιτούσαν το μέρος παράξενα. Μια σημαντική προσπάθεια ωστόσο έγινε από τη μουσική. Η αναγέννηση της ελληνόφωνης σκηνής με συγκροτήματα όπως οι Τρύπες από τη Θεσσαλονίκη, τα Μωρά στη Φωτιά, οι Στέρεο Νόβα,

Η πρώτη σημαντική προσπάθεια ξεκίνησε από τη μουσική σκηνή

άνοιξε τον δρόμο για μπάντες που ακόμα και αν έρχονταν από την Πάτρα είχαν τα αυτιά τους στραμμένα στον αγγλικό στίχο. Τα νέα σχήματα απαιτούσαν νέους χώρους, και σιγά σιγά οι πόλεις, με πρώτη την πρωτεύουσα, άρχισαν να το ξανασκέφτονται.

Μια άλλη Αθήνα
Το πρόβλημα ήταν το ιστορικό κέντρο που βασανιζόταν ακόμα από την κίνηση και την πυκνή δόμηση. Κόντρα στη γενικότερη γκρίνια, απενοχοποιημένα μπαρ σαν το «Ρop» άνοιξαν τις πόρτες τους, ενώ περιοχές όπως του Ψυρή γνώρισαν μια δεύτερη νιότη. Ακολούθησε το Γκάζι, τα μπαρ της οδού Αβραμιώτου και η Πλατεία Καρύτση. Μουσικοί όπως οι Μy Wet Calvin και η Μόνικα έντυσαν μουσικά τις μέρες και τις νύχτες της «εναλλακτικής» κοινότητας, που είχε στο μεταξύ βρει τα στέκια της και τον τρόπο να επικοινωνεί με τα μέλη της. Μετά τα πρώτα αθηναϊκά free press, εμφανίστηκαν διαδικτυακά ραδιόφωνα σαν το radiobubble, το poplie, το indiegroundradio, αλλά και αυτόνομες εκδοτικές προσπάθειες όπως το «Velvet Μagazine», το «L.Ε.Μ.Ο.S.» και το «DynastyΖine», που μέχρι σήμερα μεταφέρουν μηνύματα σε όλες τις γειτονιές του εναλλακτικού χωριού. Και σήμερα, το παιχνίδι παίζεται ακόμα και σε πολυχώρους που στηρίζουν νέες καλλιτεχνικές τάσεις. Από το «Βios» που εδώ και οκτώ χρόνια «εξερευνά την αστική κουλτούρα», όπως λέει στο βασικό του σλόγκαν, μέχρι το μόλις ενός έτους «Six D.Ο.G.S.», τη νεώτερη «Μύγα» στου Ψυρή και το μόλις εγκαινιασμένο «Τhe Ηub Εvents» στα Πετράλωνα.

Ταυτόχρονα γεννιέται η ανάγκη και η ευκαιρία για κάτι διαφορετικό στον χώρο της μουσικής παραγωγής. Δισκογραφικές προσπάθειες όπως η Cast-a-Βlast, η Αrchangel, η Lab Records προτείνουν τα τελευταία χρόνια άλλες συνήθειες στον χώρο. «Δημιουργηθήκαμε το 2004 σαν μια συλλογικότητα από μπάντες, που θέλαμε να ακουστούμε έξω από τις λογικές μιας κλασικής εταιρείας», λένε τα παιδιά από τη Spinalonga Records. «Το θέμα όμως δεν είναι η διαφοροποίηση. Οταν ξεκινήσαμε, δεν τρέξαμε να καλύψουμε κάποιο κενό. Θελήσαμε να βρούμε απήχηση, και αυτό να το καταφέρουμε με “κολεκτιβίστικη” λογική».

Παράλληλα, ξεπηδούν και δημιουργικές ομάδες με διαφορετική πρόταση. Οι circus dayz κάνουν ακροβατικά στους δρόμους της Αθήνας, και έχουν σχολή τσίρκο

Το εναλλακτικό ρεύμα επεκτείνεται με τέτοιο ρυθμό, που σύντομα καμία ομαδοποίηση δεν θα μπορεί να περιγράψει το πλήθος των ιδεών του

στον Κεραμεικό. Το Ludens Labs βασίζεται στην ιδέα «του ανθρώπου που παίζοντας δημιουργεί πολιτισμό», και από το 2006 οργανώνει εργαστήρια δημιουργικής γραφής, κινηματογράφου, animation κ.λπ., με βάση το παιχνίδι. «Ηταν φυσικό να έρθει και εδώ η τάση για καινοτόμο δημιουργία», λέει η υπεύθυνη Βίκη Θεοδωροπούλου. Και ανιχνεύει εύκολα το κοινό χαρακτηριστικό τέτοιων προσπαθειών: «είναι η τάση για αμφισβήτηση της καθημερινότητας, του τρόπου που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακόμα και ένα ποτήρι».

Οι εκπρόσωποι της εναλλακτικής προσπάθειας δραστηριοποιούνται σαν μια μικρή «επιχείρηση», αλλά φέρνουν στην πόλη φρέσκο αέρα. Οπως το δισκάδικο Vinyl Μicrostore, που από το 2001 είναι κέντρο συναντήσεων και performances, ή το design store «Formika», γνωστό στους φαν των φωτογραφικών μηχανών lomography.

Οι κάπως πολιτικότεροι λόκαλ/ Αthens κάνουν ποδήλατο και παρεμβαίνουν διακριτικά στον δημόσιο χώρο. Οι atenistas συστήνονται σαν μια ανοιχτή ομάδα πολιτών που αναζητά ευρηματικές δράσεις στην πόλη. Το Μeet Μarket είναι μια κοινότητα από χειροτέχνες ή σχεδιαστές που συγκεντρώνονται εκθέτοντας και πουλώντας, υπό τους ήχους τοπικών dj. Σαν ένα ανεξάρτητο παζάρι, που για την υπεύθυνη Αλισον Δαμιανού είναι σχεδόν απαραίτητο: «Πριν από 15 χρόνια νόμιζα ότι στην Ελλάδα δύσκολα θα αλλάξει κάτι. Πλέον όμως βλέπω ότι οι νέες γενιές αναζητούν το διαφορετικό».

Οσο πάντως τα μέλη της εναλλακτικής κοινότητας συνεχίζουν τις αναζητήσεις τους, τόσο ο καθένας τους ορίζει τη διαφορετικότητά του με όλο και πιο ξεχωριστό τρόπο. «Ο όρος “εναλλακτικό” προκύπτει επειδή σήμερα κυριαρχεί μια αισθητική σούπας», λέει ο Αποστόλης Καπαρουδάκης του radiobubble. «Ο,τι ξεφεύγει από αυτή, θεωρείται “alternative”». Η ιστορία από την πλευρά της γνωρίζει πολύ καλά ότι οι εναλλακτικές κουλτούρες περνούν εύκολα· από την αγνή περίοδο και την ωρίμανση, στη δημοσιότητα και την κοσμοσυρροή. Τα κινήματα γίνονται μόδα, ανεξάρτητα φεστιβάλ (όπως το Design Walk) γίνονται θεσμοί και μουσικοί του myspace παίζουν για χιλιάδες κόσμο.

Σε γενικές γραμμές, όμως, το εναλλακτικό ρεύμα επεκτείνεται με τέτοιον ρυθμό, που σύντομα καμία ομαδοποίηση δεν θα μπορεί να περιγράψει το πλήθος των ιδεών του. «Μόνο δυνατότερος μπορεί να γίνει ο χώρος. Δεν θα είναι κακό αν αργότερα κάποιοι άνθρωποι θα μπορούν και να ζουν από αυτό», ελπίζει η Αλισον του Μeet Μarket. Μαζί της μοιάζει να συμφωνεί ο Αποστόλης από τα decks του radiobubble: «Πάντα υπήρχαν και θα υπάρχουν άνθρωποι ανήσυχοι. Οσο τα “ζόρια” μεγαλώνουν, τέτοιες προσπάθειες θα δυναμώνουν και θα αυξάνονται».

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Μάνα του εναλλακτικού. «Μέχρι το 2000, έβλεπα συγκλονιστικά πρωτοπόρα ρεύματα, κυρίως στη μουσική. Τα πράγματα όμως έγιναν αρκετά συντηρητικά όταν η πόλη απέκτησε τοπικούς άρχοντες που έπεισαν τους πολίτες ότι το σημαντικότερο είναι η ασφάλειά τους». Ο Γιώργος Τσιτιρίδης, υπεύθυνος του «Screw», του μηνιαίου περιοδικού γκέι θεματολογίας της Θεσσαλονίκης, πιστεύει ότι πια δεν ξεκινάνε όλα από τη συμπρωτεύουσα. Βλέπει όμως ότι «μεγάλη μερίδα ανθρώπων δεν αντέχουν την ομοιομορφία και αντιδρούν». Από τον Οκτώβριο του 2008 κυκλοφορεί ένα free press «που αναζητεί ανθρώπους με τη δική τους αλήθεια, που δεν είναι μόνο ενάντια στην ομοφοβία, αλλά και στην ομοιογένεια». Και εντοπίζει δείγματα ανανέωσης σε ομάδες και στέκια που αρχίζουν να κινούνται». Χώροι σαν την γκαλερί Κalos & Κlio Showroom τον επιβεβαιώνουν. Οπως λένε οι καλλιτέχνες Χρήστος Καλός και Κλειώ Τανταλίδου, «είναι το στούντιό μας και παράλληλα προβάλλουμε δουλειές δημιουργών που δεν έχουν χτίσει όνομα, αλλά έχουν δυνατές δουλειές. Ακόμα και στο πεδίο των κόμικς ή της σύγχρονης street art, που οι παραδοσιακές γκαλερί αποφεύγουν. Κάνουμε μια πρόταση με “εναλλακτικά” χαρακτηριστικά, που δεν κομπλάρει τους νέους». Η Θεσσαλονίκη βέβαια δείχνει να επανακάμπτει και στον χώρο του εναλλακτικού πενταγράμμου. Από εδώ ξεκινάνε μουσικοί σαν τον «ανεξάρτητο ποπ» Μonsieur Μinimal ή τους «ντίσκοπανκ» Μary΄s Flower Superhead: «Η άνθηση των διαφορετικών ειδών μουσικής στην πόλη», λέει ο μπασίστας τους Νίκος Δημακίδης, «υποστηρίχθηκε από το Ιντερνετ, αλλά κυρίως από κόσμο που έχει βαρεθεί τη μιζέρια».

ΠΑΤΡΑ εν αρχή ήταν οι Raining Ρleasure. Η πόλη που γέννησε μπάντες όπως οι Raining Ρleasure και οι Αbbie Gale πιο πρόσφατα, μοιάζει να έχει παράδοση στην εναλλακτική μουσική. «Εκκολάφθηκαν τάσεις, και ήρθαν μαγαζιά όπως το “Steps”, που προσείλκυσαν όσους δεν άκουγαν έντεχνα ή σκυλάδικα», λέει ο εκδότης ανεξάρτητων εντύπων Νεκτάριος Λαμπρόπουλος. Ο ίδιος τον Οκτώβριο του 2007 δημοσίευσε το πρώτο τεύχος του «Μuzine», ένα υβρίδιο περιοδικού και CD, που έφτασε στα βιβλιοπωλεία και τα περίπτερα της Αθήνας. «Μιλούσαμε για μουσικούς που τότε δεν γνώριζαν πολλοί, σήμερα όμως ακούγονται, όπως ο Lolek. Το κοινό μας ήταν κατά βάση “alternative”, έπαιρνα όμως και μηνύματα από ανθρώπους εκτός του χώρου». Υστερα από περίπου δύο χρόνια, το περιοδικό σταμάτησε να εκδίδεται λόγω οικονομικών δυσκολιών, και σήμερα τα τεύχη του είναι συλλεκτικά. Η πόλη ωστόσο συνέχισε να δονείται σε εναλλακτικούς ρυθμούς, με ανεξάρτητες δισκογραφικές όπως η Ιnner Εar και ραδιοφωνικούς σταθμούς όπως ο Μojo. «Από το 2001 αντιστεκόμαστε στις playlist. Οποιος έρχεται και μας ρωτάει “τι να παίξω”, δεν κάνει για τον Μojo», λέει ο διευθυντής του σταθμού Χρίστος Συρίμπεης. Ταυτόχρονα, φρέσκιες προσπάθειες γίνονται και εκτός των μουσικών τειχών. Η Δώρα Πράντζαλου μαζί με πέντε φίλες της ετοιμάζουν για τις 23 Οκτωβρίου το Ρatra΄s Ηandmade Μarket, το πρώτο ανεξάρτητο παζάρι με ενδυματολο γικές- και όχι μόνο- δημιουργίες. «Θέλουμε να δώσουμε στον κόσμο την ευκαιρία να βρει μοναδικά αντικείμενα», λέει. «Γιατί Πάτρα δεν είναι μόνο το καρναβάλι. Και όταν μια πόλη δεν ξυπνάει, θα πρέπει να την αφυπνίσουν οι πολίτες».

ΓΙΑΝΝΕΝΑ. το «Λονδίνο» της Ηπείρου. Κυκλωμένα από βουνά, τα Γιάννενα μοιάζουν κλειστά στις νέες τάσεις. «Οι άνθρωποι εδώ ήταν πάντα σχετικά απομονωμένοι, επιφυλακτικοί», λέει ο αρχιτέκτονας Ιάσονας Πανταζής. Με τον αδελφό του, Βαγγέλη, συστήσανε την ομάδα Topotheque και ασχολούνται με το graphic design, τον σχεδιασμό επίπλων, το βιομηχανικό σχέδιο ή τη μόδα, «με τρόπο που να ξεφεύγουμε από τα τετριμμένα». «Το “εναλλακτικό” στοιχείο μας», λέει, «είναι ότι κοιτάμε διαρκώς προς τα έξω, αναζητούμε έναν τρόπο ζωής με περισσότερα ερεθίσματα». Στα Γιάννενα εξάλλου, «οι νέοι διψάνε για το διαφορετικό», λέει ο ψυχίατρος Δημήτρης Παππάς, συντονιστής των «Αθεράπευτων». Μιας ανεξάρτητης θεατρικής ομάδας, που καταπιάνεται και με άλλες τέχνες: «Ενώ ξεκινήσαμε με χρήματα από την τσέπη μας, σήμερα έχουμε τη δυνατότητα ό,τι μας περισσεύει να το επενδύουμε σε υλικά». Στα μουσικά δρώμενα, τα εναλλακτικά σκήπτρα κρατάνε μαγαζιά όπως το «Θυμωμένο Πορτραίτο» και η «Στοά». Ο ραδιοφωνικός σταθμός-σημείο αναφοράς για τη μουσική σκηνή της πόλης είναι από τη δεκαετία του ΄90 ο «studio Ε». «Τότε, ήμαστε οι μόνοι που στηρίξαμε την άνοδο του ελληνόφωνου ροκ με παρουσιάσεις, συνεντεύξεις, συναυλίες», λέει ο διευθυντής προγράμματος Βασίλης Σίντος. «Ακόμα παίζουμε εναλλακτικές μουσικές, γι΄ αυτό το κοινό μας είναι άνθρωποι που ψάχνουν κάτι διαφορετικό». Ισως κάτι να αλλάζει ήδη. Πλέον, «η Εγνατία και η Ιωνία Οδός δίνουν επαναστατική δυναμική στην πόλη και την ανοίγουν προς τα έξω», λέει ο Ιάσονας Πανταζής. Και σύμφωνα με τον Βασίλη Σίντο, «η εναλλακτική τάση μόνο να μεγαλώσει μπορεί».

ΒΟΛΟΣ. Εναντίον mainstream. Μπορεί το κάποτε διάσημο περιοδικό «Εgg» να έκλεισε, η νέα γενιά όμως ψάχνει ακόμα το διαφορετικό. Και όταν δεν το βρίσκει, το δημιουργεί. «Ξεκινήσαμε το 2008, όταν γυρίζοντας από τις σπουδές μας είδαμε ότι υπήρχε έλλειψη στην εναλλακτική μουσική», λέει ο Γιάννης Γερόπουλος από το διαδικτυακό Ρing-Ρong Radio. Οπως λέει, δεν νιώθει άνετα με τον όρο «εναλλακτικός». «Αυτό που κάνουμε, είναι εναλλακτικό για την Ελλάδα. Έξω λέγεται mainstream». Στην πόλη ο alternative-indie χώρος ξεδιπλώνεται τα τελευταία χρόνια. «Υπάρχει ένα μικρό κίνημα που δεν ξέρω πόσο θα κρατήσει. Οσο μας κρατάνε τα πόδια μας μάλλον», λέει ο Νίκος Τσιακαλέας των Ρig in a Ρoke, που γεννήθηκαν το 2005, και σήμερα εμφανίζονται με μουσικούς όπως οι Β-Sides, Fuzzy Νerds και Μonsieur Μinimal. «Εχουμε φιλίες με μπάντες από άλλες πόλεις. Τους καλούμε στον χώρο μας και αντίστροφα». Την ίδια στιγμή, ανοίγουν πολυχώροι, όπως η Αrte Libre Galleria. «Είναι καφέ-μπαρ και χώρος τέχνης, όπου γίνονται πάρτι, εκθέσεις, συναυλίες, παρουσιάσεις», λέει ο ιδιοκτήτης Σέργιος Παππάς. «Ο κόσμος όμως δεν είναι πάντα ανοιχτός σε ιδιαίτερες βραδιές. Εχω ζήσει και “κράξιμο”», συμπληρώνει. Ο Γιάννης από το Ρing-Ρong είναι πάντως αισιόδοξος: «Χρειαζόμαστε μία κονσόλα, 2-3 υπολογιστές, facebook, και να το ακροατήριο. Χρειαζόμαστε συλλογικότητα. Οχι όπως παλιά, που κοίταζε ο ένας να φάει τον άλλο».

1 σχόλιο:

Ανώνυμος είπε...

VOLOS. TO ARTE LIBRE GALLERIA STO TSALAPATA EINAI ENAS IDIAITEROS XOROS GIA TIN POLI TOU VOLOU. ONTOS KATA KAIROUS EXOUME DEI POLLES EKDILOSEIS TIS EPIXEIRISIS POU MAS EXOUN AFISEI AFONOUS. EINAI ENAS MAGIKOS XOROS POU PISTEVO OTI PISO APO AUTO KRIVETE ENAS SOVAROS EPAGGELMATIAS , POLU PSAGMENOS KATA TI GNOMI MOU . XOROS POU POLLOI EPARXIOTES SNOBAROUN ALLA I EPARXIA APO OTI FENETE DEN EXEI SUNITHISEI SE IDIAITERES EKDILOSEIS.

Παρουσιάστηκε σφάλμα σε αυτό το gadget